Polonyalı gazeteci Ryszard Kapuściński’nin 1978’de yayınlanan ‘Afrika Aslanı’ yazıları, Habeşistan (Etiyopya) İmparatoru Haile Selassie rejiminin nasıl çöktüğüne ilişkin değerlendirmelerden oluşur. Bu yazılar daha sonra ‘İmparator: Bir Otokratın Çöküşü’ başlıklı eleştiride birleşince, İrlandalı oyun yazarı Colin Teevan, tüm yazılanları sahneye uyarlayarak ‘İmparator’ adlı çarpıcı bir metni dünya tiyatrosuna kazandırır. Dostlar Tiyatrosu’nun 2023 yılı içinde sahnelemeye başladığı “İmparator” u geçtiğimiz günlerde izleme şansı elde ettim. Oyunun çevirisini, yönetmenliğini ve dramaturjisini Genco Erkal üstlenmiş; Genco Erkal ve Enes Sarı’yı sahnede görüyoruz. Gösterinin sahne tasarımı, Duygu Sağıroğlu’nun daha önceki tasarımlarından yola çıkarak oluşturulmuş; ışık tasarımı Hakan Özipek’e; kostümlerin tasarımı ise Özlem Kaya’ya ait.

Kral Süleyman’a ve Saba Melike’si Belkıs’a dayanan kökeniyle Haile Selassie (1892-1975), 1930’da Zewditu’nun ölümünün ardından Etiyopya İmparatoru olmuştur. Fakir ülkenin zengin diktatörü olarak 44 yıl hüküm süren saltanatın ardından 1974’te tahttan alınarak tutuklanmış, son günlerini hapsedildiği sarayda geçirmiştir. Sahnedeki konu bu olaylardan sonrasına dayanıyor. Siz faşist bir kralın hayat öyküsünü izleyeceğinizi düşünürken, o’na dalkavukluk yapan hizmetçilerinin gözünden pişmanlıklarını izliyorsunuz.

Kitaptan sahneye aktarılan oyun anlatı şeklinde tasarlanmış. Kral Selasiye’nin ordu darbesiyle tahttan indirilişinin ardından, devlet adına kamulaştırılan sarayında yıllarca o’na hizmet etmiş saray görevlilerinin gözünden olayları izlerken, insanın güce olan tapınmasının ne tür felaketler yarattığına tanık oluyoruz. Bütün karakterleri tek başına canlandıran ise Genco Erkal. Kralın yaşadıklarını gördüğümüzde özellikle günümüzle kurulan ironik bağın fevkalade etkileyici olduğunu anlıyoruz. Oyunda mesaj üzerine mesaj veriliyor. “Yaşarken yanlış gelmemişti, ama şimdi anlatılırken o kadar da doğru gelmedi…” cümlesi, Mussolini’den günümüze bütün diktatörlere inanmış düşüncesiz zavallıların edeceği cümleler. Genco Erkal, Etiyopya’nın bağrından aldığı konuyu içinde yaşadığımız günlerin arasına serpiştirince, komediyle karışık muhteşem politik espriler çıkıyor ortaya. “Şimdi her şey olup bittiğine göre, durup düşünüyorum ve hayret ediyorum. Biz bu adama bunca yıl nasıl inandık?…” oyundaki en inandırıcı (!) cümle.

Günümüzde politik tiyatro yapan grupların sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor. Dostlar Tiyatrosu, kendisine yakışır şekilde, Genco Erkal’ın usta işi çalışmasıyla apolitik hale dönüştürülmeye çalışılan toplumun fikirlerini diri tutmayı başarıyor. İrlandalı oyun yazarı Colin Teevan’ın basit ötesi yazdığı ‘İmparator’, sahne üstü performansla anlam kazanan bir gösteri. Genco Erkal’ ın karakter değişimindeki ustalığı insanı cezbediyor. Daha önce oyunlarında bazı eşyaların metaforlarından faydalanarak anlatısını güçlendiren Erkal, sandalye metaforu üzerinden gösterinin sonunda net mesaj vermiş. Burada sandalyede ne olduğunu yazarak konuya karşı ilginizi kaybetmenizi istemem.

“İmparator” bütün devrilmişlere ve devrilecek olanlara trajikomik esprilerle inceden inceye saldırırken, Genco Erkal’ in tek başına sahnede devleşmesini izledik. Gösteriyi not edin, kaçırmayın!

yasam.kaya@gmail.com