UNESCO tarafından cazın dünyanın dört bir yanından insanları birleştirmedeki rolünü vurgulamak amacıyla ilan edilen 30 Nisan Uluslararası Caz Günü, Türkiye için ayrı bir anlam taşıyor. 2013 yılında İstanbul cazın uluslararası arenada başkenti ilan edildiğinde, geleneksel caz yorumlarından diğer müzik stilleriyle çığır açan füzyonlara kadar türün devam eden evrimini yansıtan bütün yorumlarıyla karşılaşmış olduk. Biz caz eleştirmenleri için bu karşılaşma bir çok olayı içinde barındırıyor. İlk work song’lardan etnik üretimlere, gospelden elektronik müziğe, blues geleneğinden hip-hop’a, klasik tarzdan pop eserlere dek kişisel algının git gide yaygınlaşması caz müziğin popüler kültürün içinde erimesi adına mükemmel eserleri topluma sunuyor.

Caz tarihinin büyüyen mirası içinde kendi serüvenini yaratan bu tür, özellikle ‘köklerinden sıyrılmış caz’ algısıyla kendisine yepyeni mecralar buldu. 2025 yılı Grammy Ödülleri’nde caz alanında kazanan sanatçılara baktığımız zaman, R&B kültüründen gelenlerle karşılaştık. Çağdaş caz vokalinin yükselen yıldızı Samara Joy’un, ünlü piyanist Sullivan Fortner’ın eşlik ettiği Twinkle Twinkle Little Me yorumuyla En İyi Caz Performansı ödülünü kazanması; akabinde A Joyful Holiday albümüyle En İyi Caz Vokal Albümü Ödülü çeşitli şekillerle kök değiştirmiş cazın en belirgin özelliğini tüm dünyaya gösterdi. Caz müziğini bluegrass ve klasik müzik öğeleriyle harmanlandığı, enstrümantal kategorisinde, cazın en etkili piyanistlerinden merhum Chick Corea, virtüöz banjo sanatçısı Béla Fleck ile birlikte ortak çalışmaları Remembrance ile ölümünden sonra En İyi Caz Enstrümantal Albümü Ödülü’ne layık görüldü. Yine muhteşem bir harmanla karşılaştık. Disiplinler arası etkileşim tüm dünyada sürüyor.

Türkiye’de ise İKSV Genç Caz’ ın 2024 yılında sunduğu albüm ciddi anlamda büyüleyici bir etki yarattı. Gençlerin üretimleri cazın Türkiye serüveni için büyük bir ışık oldu. The New York Times gazetesinden Hank Shteamer tarafından hazırlanan 2024 En İyi Caz Sanatçıları listesine baktığım zaman, özellikle salt klasik cazın dünya müziği içinde geçirdiği harmanı gördük. Bizim ülkede de bu algı aynen uygulanıyor. Kerem Görsev’ in Clear Horizon albümü söylediklerimin dışında kalsa da, muhteşem bir çalışma olarak hafızalarımıza kazındı. Yeşim Pekiner’ in Reflections On a Jade albümü ise tek geçtiğim bir iş. Başak Yavuz’ un RAUM 610 projesi ise gerçekten muhteşem.

Modern cazın evrimini konuşurken caz müziğin Türkler için neden bu kadar önemli, bunu asla unutmamak lazım. Ahmet ve Nasuhi Ertegün kardeşlerin çıkıp ABD’de ırkçılığa karşı caz müziğin birleştirici gücüyle Ray Charles, Duke Ellington, Louis Armstrong, Ella Fitzgerald isimlerini dünya piyasasına sunması, dünya caz tarihi açısından unutulacak bir iş değil. Arif Mardin ise Aretha Franklin ve Phil Collins gibi cazın çağdaş müzikle ilişkisini ortaya koyan sanatçılara albümler yapmıştı. Caz müziğin doğuşunda Türklerin olduğunu hiç kimse unutmamalı, unutturmamalı.

UNESCO ve Herbie Hancock Caz Enstitüsü tarafından düzenlenen Uluslararası Caz Günü’nün 2025 edisyonu, 190’dan fazla ülkede 30 Nisan’da kutlanıyor. Bu yılki kutlamanın Küresel Ev Sahibi, Birleşik Arap Emirlikleri’nin Abu Dabi şehri. Sizlere bu akşam için Garanti BBVA,’ nın 30 Nisan Uluslararası Caz Günü için düzenlediği beş konseri ve Borusan Müzik Evi’nde, her yıl 30 Nisan’da kutlanan Uluslararası Caz Günü’ne özel düzenlenen, İngiliz serbest doğaçlama sahnesinin önemli isimlerinden piyanist Pat Thomas’ın liderliğindeki dörtlüyü أحمد [AHMED] öneriyorum. Herkese iyi dinlemeler olsun. Uluslararası Caz Günü’müz hepimize kutlu olsun!

yasam.kaya@gmail.com