ARTAKALAN (2026): “Etkileyici mi? Kısmen!… Bunca Ödülü Hak Eden Bir Çalışma Asla Değil!” / YAŞAM KAYA

Yeşim Ustaoğlu, Artakalan’la uzun bir aradan sonra yeniden uzun metrajlı sinemaya döndü. Yönetmenin Güneşe Yolculuk, Bulutları Beklerken ve Pandora’nın Kutusu gibi filmlerinde sıkça görülen yolculuk motifi, burada daha içe dönük bir biçim aldı. Önceki çalışmalarında kimlik, hafıza ve coğrafyanın yükünü taşıyan karakterler, bu kez kendi yaratıcı gücünden ve yaşama iştahından uzaklaşmış bir şairin peşinden ilerliyor. Ustaoğlu, filmi “içine sıkıştığımız hayattan özgürleşmeyi, bakmayı, duymayı ve koşulsuz sevgiyi deneyimleten bir yolculuk” olarak tanımlamıştı. Bu niyeti, görüntüyle şiiri yan yana getirerek gerçekleştirmeye çalıştı.

Elif, yaratıcı gücünü ve yaşama sevincini yitirmeye başlayan bir şairdir. Eşi müzisyen Mehmet’le ve küçük oğlu Selim’le paylaştığı İstanbul hayatında sıkışmış hisseder. Bir gün onları geride bırakıp Karadeniz’e, köklerinin bulunduğu yöreye doğru yola çıkar. Veda ederken köklenmenin kendisine ölüm gibi geldiğini söyler. Yol boyunca karşılaştığı insanlarla, suyun altında kalan köylerle ve doğanın sessizliğiyle yüzleşirken, kendi içindeki suskunluğu da yeniden dinlemeye başlar. Bu arada Mehmet de babasının rahatsızlığı nedeniyle başka bir yolculuğa çıkar. İki ayrı gidiş, filmin yalnızca bireysel bir kopuş değil, ilişkilerin ve geçmişin içindeki sessizlikleri de sorguladığını gösterir.

Birhan Keskin’in dizeleri, filmin duygusal omurgasını oluşturuyor. Dizeler, Elif’in söyleyemediği şeyleri duyururken, Kiril Prodanov’un kamerası da o duyulmayanların görüntüsünü kuruyor. Su, taş, dağ silueti ve damlayan suyun sesi, dizelerin bıraktığı boşluklarla aynı tempoda ilerliyor. Şiir bazen karakterin iç sesi gibi çalışıyor, bazen de izleyicinin kendi içinde susturduğu bir cümleyi hatırlatıyor. Görüntü ile dize birbirinin açıklaması olmuyor; ikisi aynı boşluğu paylaşarak ilerliyor. Bu eşlik, filmi hem edebi hem de sinematografik bir deneyime çeviriyor. Ustaoğlu, önceki filmlerinde de doğayla kurduğu bağı burada daha kişisel ve duyusal bir zemine oturtmuş.

Öykü Karayel, Elif’in kırılganlığını ve inatçılığını aynı anda taşıyor. Karakter ne tamamen kopmuş ne de hâlâ bağlı; sadece kendi hayatına yabancılaşmış, köklenmenin kendisine ağır geldiğini hisseden biri. Karayel, bu hali abartısız ve ölçülü bir şekilde veriyor. Metin Akdülger’in canlandırdığı Mehmet ise dış sesleri dinlemeyi bilen ama yanındaki insanın değişimini fark etmekte zorlanan bir figür olarak duruyor. İlyas Salman’ın varlığı ve Ali Kayra Kul’un çocuk karakteri, bu sorgulamaya geçmişin ve ailenin izlerini ekliyor. Performanslar genel olarak inandırıcı; özellikle Karayel’in içe dönük hali, karakterin sessizliğini taşımada başarılı.

Ustaoğlu’nun amaçladığı duyusal ve huzurlu anlatım, görüntü yönetmeni Prodanov’un katkılarıyla büyük ölçüde gerçekleşmiş. Yusufeli çevresindeki dönüşüm, kaybedilen yerler ile kaybedilen duyguların birbirine karıştığı bir zemin sunuyor. Şevket Akıncı’nın müziği de bu atmosferi destekliyor. Ancak filmin yavaş temposu ve dramatik geriliminin sınırlı kalması, bazı izleyiciler için sıkıcı bir deneyime dönüşebilir. İçsel yolculuk anlatısı güçlü olsa da, karakterlerin dönüşümü zaman zaman beklenen bir yere varıyor; sürpriz ya da keskin bir kırılma daha az hissediliyor. Ustaoğlu, önceki filmlerindeki sosyal ve tarihsel katmanları burada daha geri planda tutmuş; bu tercih, filmi daha kişisel kılarken aynı zamanda daha dar bir alana hapsetmiş.

Artakalan, Antalya Altın Portakal’da En İyi Yönetmen, En İyi Kadın Oyuncu, En İyi Görüntü Yönetmeni ve En İyi Sanat Yönetmeni ödüllerini alarak görsel ve yönetmenlik gücünü tescilledi. Hızlı bir anlatım arayanlara yavaş gelebilir. Ama durmayı, bakmayı ve kendi içindeki artakalanlarla yüzleşmeyi kabul edenler için derin bir iz bırakıyor. Dizelerin görüntüyle birlikte nefes aldığı, Yeşim Ustaoğlu’nun yönetmenliğinin ve Öykü Karayel’in performansının öne çıktığı bir çalışma. İnsan kendinden geriye ne kaldığını sormanın sessiz ama ısrarlı bir biçimi olarak kalıyor.

yasam.kaya@gmail.com